Sistemska porodična terapija polazi od toga da pojedinca ne možemo u potpunosti razumeti odvojeno od porodice i odnosa u kojima živi. Zato naš terapijski pristup ne posmatra samo simptom, već čoveka kao deo šireg sistema međusobno povezanih odnosa.
Teorija sistema je naučna disciplina koja proučava sisteme – skupove međusobno povezanih delova koji zajedno čine jednu celinu i deluju u međusobnoj povezanosti.
Ova teorija se ne bavi pojedinačnim elementima izolovano, već fokus stavlja na odnose, interakcije i zakonitosti unutar sistema, bez obzira na to da li je reč o biološkim, tehničkim, društvenim ili ekonomskim sistemima.
Teorija sistema predstavlja temelj sistemske porodične terapije.
Šta to zapravo znači?
Sistemski pristup porodicu posmatra kao jedinstvenu celinu, a ne samo kao prost skup pojedinaca.
Sistemska terapija bavi se problemima koji se ne posmatraju samo kao nešto što nastaje „unutar“ pojedinca, već se sagledavaju u okviru njegovog šireg životnog miljea – porodice, partnerskih odnosa, prijateljstava, posla i društvenog okruženja.
Dakle, sistemska porodična terapija je psihoterapijski pravac koji pojedinca ne posmatra kao izolovanu jedinku, već kao deo šireg sistema – prvenstveno porodičnog, ali i drugih socijalnih, partnerskih i profesionalnih odnosa.
Porodica funkcioniše kao sistem
Porodica, kao i drugi humani sistemi, funkcioniše poput živog organizma u kojem su svi članovi međusobno povezani.
Promena kod jednog člana utiče na ostale članove i na čitavu mrežu odnosa.
Glavna postavka sistemske teorije jeste da se psihičke smetnje, problemi u socijalnom ponašanju ili emocionalne patnje jedne osobe ne mogu u potpunosti razumeti ako se posmatraju izolovano.
Potrebno ih je sagledati u kontekstu uzajamne dinamike, komunikacije i odnosa koji su se tokom vremena razvijali unutar porodičnog i šireg socijalnog sistema.
Cirkularna kauzalnost – nema samo jednog uzroka i jedne posledice
Za razliku od tradicionalnog, linearnog shvatanja po principu „uzrok–posledica“, sistemska terapija prati kružne tokove uzroka i posledica u ponašanju članova porodice. Ovaj princip naziva se cirkularna kauzalnost.
Ponašanje jednog člana utiče na ponašanje drugog, njegova reakcija ponovo utiče na prvog, a takav obrazac se tokom vremena može ponavljati i učvršćivati.
Zato promena jednog dela komunikacije u sistemu utiče i na ostale delove sistema.
Pravila, granice i ravnoteža u porodici
Svaki porodični sistem ima svoja pravila i granice koje određuju unutrašnje funkcionisanje porodice i njene odnose sa spoljnim svetom.
Porodica istovremeno teži održavanju ravnoteže i stabilnosti. Zbog toga se sistem ponekad opire promenama čak i kada su postojeći obrasci ponašanja disfunkcionalni, štetni ili bolni.
U sistemskoj teoriji ova težnja ka održavanju postojećeg stanja naziva se homeostaza.
Simptom pojedinca i porodični sistem
Kada se kod jednog člana porodice pojavi psihički problem, poremećaj ponašanja ili drugi simptom, sistemski pristup ga ne posmatra samo kao problem tog pojedinca. Osoba koja ispoljava simptom može biti takozvani identifikovani pacijent, odnosno član porodice kod kojeg je problem postao najuočljiviji.
Međutim, teškoće se mogu razvijati i održavati kroz dugotrajne odnose, obrasce komunikacije i višegeneracijske procese unutar porodice. Zbog toga samo uklanjanje simptoma ili promena ponašanja jednog člana ne mora biti dovoljna za trajnu promenu.
Da bi promena bila dublja i stabilnija, potrebno je raditi i na odnosima unutar porodičnog sistema. Porodična terapija pomaže članovima da zajedno sa terapeutom prepoznaju obrasce koji održavaju problem i razvijaju drugačije, funkcionalnije načine međusobnog povezivanja.
Cilj sistemske porodične terapije je promena
Cilj terapije nije samo uklanjanje pojedinačnog simptoma.
Porodična psihoterapija pomaže članovima porodice da prepoznaju destruktivne obrasce odnosa i komunikacije i da razvijaju fleksibilnije, funkcionalnije i prilagodljivije načine međusobnog povezivanja.
Simptom pojedinca zato se ne posmatra samo kao njegova lična teškoća, već se sagledava i u kontekstu odnosa i funkcionisanja celog porodičnog sistema.
Kada se menjaju odnosi, komunikacija i obrasci ponašanja, stvaraju se uslovi za dublju i trajniju promenu.
Promena jednog člana može biti početak promene čitavog porodičnog sistema.
Sistemska porodična terapija i trajna promena
Sistemska porodična terapija ne traži krivca u porodici. Cilj je da članovi zajedno prepoznaju odnose i obrasce koji održavaju problem i da kroz terapijski proces stvaraju drugačije načine komunikacije i funkcionisanja.
Upravo zato sistemska porodična terapija ne usmerava pažnju samo na nestanak simptoma, već na promenu odnosa koja može doprineti stabilnijem i funkcionalnijem porodičnom sistemu.
Autor: prof. dr Petar Nastašić
Neuropsihijatar i porodični sistemski psihoterapeut
Promena ne počinje samo uklanjanjem simptoma. Počinje razumevanjem odnosa koji ga održavaju.
Promeni se – sistemska porodična terapija
www.promenise.com